is-uw-tekst-wel-dom-genoeg

Is uw tekst wel dom genoeg?

Men leest op het internet anders. Teksten zijn vaak kort en bondig. Er zijn zelfs meetinstrumenten om na te gaan of die teksten kort en bondig genoeg zijn.

Flesch-Kincaid

Er bestaan dus heuze index systemen met achterliggende formules om na te gaan hoe leesbaar een tekst is. Er wordt gelet op het totale aantal woorden van een tekst, de lengte van zinnen en het aantal lettergrepen per woord dat gebruikt wordt. Daar wordt een mooi sommetje van gemaakt en daar volgt een getal uit dat je er informatie over geeft. Een voorbeel is de Flesch-Kincaid berekening, die je niet alleen zo’n getal oplevert maar ook een index systeem geeft waarop je kan zien of je tekst door een achtjarige wordt begrepen of alleen door een professor.

Dumbing down

Gegeven het feit dat dit allemaal meetbaar is, bestaan er op het internet natuurlijk ook tools voor waar je een tekst doorheen kunt halen. Je krijgt dan een mooi cijfer terug en kunt bepalen of je tekst geschikt is of nog moet worden herzien. Een mogelijk gevolg is natuurlijk dat teksten onnodig stompzinnig worden, zou men kunnen vrezen. Teksten bestaan alleen nog maar uit korte zinnetjes met woorden van één lettergreep. Moeilijke zinnen moeten het ontgelden, en alles moet in een taal die nog door peuters begrepen kan worden.

Smarting up

Dat hoeft natuurlijk niet zo te zijn. Ten eerste zegt niemand waar dit soort index systemen voor gebruikt moeten worden. Voor hetzelfde geldt maakt iemand met deze index in de hand zijn teksten expres onbegrijpelijker en voorziet hij het met extreem lange woorden en zinnen om zo wat mysterie om zijn publicaties heen op te wekken. Ik durf te wedden dat er pretentieuzen onder ons bestaan die het werkelijk doen. Dat een tekst eenvoudiger gemaakt wordt hoeft bovendien niet te betekenen dat de tekst ook dommer wordt. Het slim schrijven van een tekst die zelfs moeilijke materie nog eenvoudig weet uit te leggen is een kunst.

Elegantere teksten

In het beste geval wordt een tekst met dit in het achterhoofd herzien. Het weet in zo min mogelijk woorden een punt te maken. Daar zit een mimimalistische ideologie achter misschien, maar toch ook een democratische. Iedereen moet het kunnen begrijpen. Als je het niet begrijpt moet dat altijd aan het onderwerp zelf liggen, nooit aan de tekst die het onderwerp uitlegt. Als een achtjarige je woorden niet kan begrijpen, is dat misschien toch eerder de schuld van de schrijver en niet van de achtjarige. Het is moeilijk die balans te vinden. Een dergelijke index kan toch schrijvers erop wijzen dat ze onnodig ingewikkeld schrijven. Dat kan toch een verdienste zijn.